O‘quvchilarning o‘quv tashabbuskorligini rivojlantirishda milliy-madaniy yondashuvning pedagogik salohiyati

Abstrak

Shu bois, o‘quvchilarning o‘quv tashabbuskorligini kuchaytirish maqsadida milliy va madaniy qadriyatlarni ta’lim amaliyotiga integratsiya qilish muhim pedagogik ahamiyat kasb etadi. O‘quvchiga yo‘naltirilgan ta’lim nuqtayi nazaridan, milliy an’analar va madaniy bilimlarni ta’lim jarayoniga tizimli ravishda integratsiya qilish o‘quvchilarning faol ishtiroki va mustaqil ta’lim olishini rag‘batlantiruvchi o‘qitish strategiyalarini samarali ishlab chiqish imkonini beradi. Mazkur tadqiqotda o‘quvchilarning ta’lim jarayonidagi faol ishtirokini baholash uchun strukturaviy tenglamalar modeli hamda milliy-madaniy yondashuvga asoslangan o‘quv tashabbuskorligini baholash modeli taklif etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi madaniy o‘zlikni anglash, milliy qadriyatlarni ta’lim jarayoniga integratsiya qilish va o‘qituvchi tomonidan ko‘rsatiladigan pedagogik qo‘llab-quvvatlashning o‘quvchilar o‘quv tashabbuskorligiga alohida hamda birgalikdagi ta’sirini baholashdan iborat. Taklif etilgan modelda milliy-madaniy o‘qitish strategiyalarining ustuvorlik darajasini aniqlash uchun analitik iyerarxiya jarayoni (AHP), ta’lim omillari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklarni aniqlash uchun esa strukturaviy tenglamalarni modellashtirish (SEM) usulidan foydalaniladi. Bunda madaniy faol ishtirok va o‘quvchilar motivatsiyasi o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirlar to‘liq hisobga olinadi. AHP tahlili va SEM baholash natijasida shakllantirilgan muqobil variantlar orasidan turli o‘qitish yondashuvlarining umumiy samaradorligi hamda pedagogik ahamiyatini aniqlash maqsadida qiyosiy baholash amalga oshirildi. Milliy-madaniy o‘qitish amaliyotlarini baholash natijalari ushbu metod asosida tashkil etilgan o‘quv mashg‘ulotlarida ishtirok etgan o‘quvchilarning dars jarayonidagi faolligi yuqoriroq bo‘lishini va mustaqil ta’lim olishga bo‘lgan motivatsiyasi kuchliroq shakllanishini ko‘rsatadi. Dars jarayonida madaniy jihatdan mos o‘quv materiallaridan kengroq foydalanish, bir xil ta’lim bosqichida an’anaviy o‘qitish yondashuvi bilan taqqoslaganda, qisqaroq muddat ichida o‘quvchilar ishtiroki darajasining oshishiga olib keldi. Bundan tashqari, milliy-madaniy qadriyatlarni ta’lim jarayoniga integratsiya qilish turli o‘quvchilar guruhlarining umumiy ta’lim ehtiyojlarini qondirishga xizmat qilishi ta’kidlanadi. Shu sababli, taklif etilgan baholash tizimini boshqa o‘quvchilar guruhlari uchun ham o‘xshash ta’lim muhitlarida umumlashtirib qo‘llash mumkin. O‘quvchilarning o‘quv tashabbuskorligini oshirish bilan bir qatorda, ta’lim jarayonida milliy-madaniy o‘qitish strategiyalaridan foydalanish o‘qitishning turli bosqichlarida madaniy jihatdan yanada dolzarb va mazmunli ta’lim faoliyatlarini tashkil etishga olib keldi. Bu esa taklif etilgan baholash tizimidan o‘quv dasturlarini ishlab chiqish va dars jarayonini tashkil etishda foydalanish imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatadi.